Herstel & onderhoud

Schoorsteen

Schoorsteenwerk omvat het herstellen, opnieuw opmetselen, voeren of verwijderen van een schoorsteen, plus het loodwerk waarmee hij op het dak aansluit. Het is de meest weersbelaste plek van een woning en de meest voorkomende bron van daklekkages.

Waarom schoorstenen problemen geven

Een schoorsteen staat vrij in het weer, boven de nok, en krijgt van alle kanten regen, wind, zon en vorst. Bovendien is het de plek waar een gemetselde constructie door een dakvlak heen komt, en elke doorbreking van een dak is een risico. Die combinatie maakt de schoorsteen de meest voorkomende oorzaak van lekkages bij hellende daken.

De schade komt op drie plekken. Het metselwerk zelf: verweerde stenen, uitgezand voegwerk en scheuren, versterkt door het feit dat de schoorsteen bij een gebruikt kanaal van binnenuit opwarmt en weer afkoelt. De afdekking bovenop: een gescheurde of ontbrekende afdekplaat laat water rechtstreeks in het metselwerk lopen. En het loodwerk: de slabben waarmee de schoorsteen op het dak aansluit, worden bros en scheuren na jaren van uitzetten en krimpen.

Bij een woning met een ongebruikte schoorsteen is er nog iets. Zolang er een kachel op stond, droogde het kanaal van binnenuit. Staat er niets meer op, dan blijft vocht in het kanaal en trekt het door naar het metselwerk in de woning. Dat is de reden waarom vochtplekken rond een dichtgezette schoorsteen vaak pas jaren na het weghalen van de kachel ontstaan.

Wat komt erbij kijken?

  • Inspectie — de staat van het metselwerk, het voegwerk, de afdekplaat, het loodwerk en bij een gebruikt kanaal de binnenzijde.
  • Metselwerkherstel — verweerde stenen vervangen, opnieuw voegen, of bij ernstige aantasting de schoorsteen boven het dak volledig opnieuw opmetselen.
  • Afdekking — een betonnen of natuurstenen afdekplaat met een overstek en een druiprand, zodat water niet langs het metselwerk loopt.
  • Loodwerk — nieuwe slabben, ingelaten in de voeg, met een goede overlap op de dakbedekking en een kilstuk aan de bovenzijde.
  • Kanaalvoering — bij een gebruikt kanaal een flexibele of starre voering, nodig bij een moderne kachel of ketel en bij een kanaal met scheuren.
  • Ventilatie van een ongebruikt kanaal — een kap of rooster boven en een rooster onder, zodat het kanaal droog blijft.
  • Verwijderen — de schoorsteen boven het dak afbreken en het dak dichtmaken, of het volledige kanaal verwijderen tot in de woning.
  • Vegen en inspecteren — bij gebruik met vaste brandstof jaarlijks; roetaanslag en creosoot zijn brandbaar.

Herstellen of weghalen?

Voor een schoorsteen die niet meer wordt gebruikt is de vraag legitiem of hij moet blijven. Weghalen boven het dak neemt een onderhoudspost en een lekkagerisico weg, en het is doorgaans goedkoper dan grondig herstel. Wat je erbij moet betrekken:

Uiterlijk. Bij een rijtjeswoning waar alle panden een schoorsteen hebben, valt het weghalen op. In een beschermd stads- of dorpsgezicht of bij een monument is het vaak niet toegestaan zonder vergunning.

Toekomstig gebruik. Een kanaal terugbouwen is duur. Twijfel je over een houtkachel of een open haard in de toekomst, dan is behouden verstandiger. Let er wel op dat de regels rond het stoken van hout aan het schuiven zijn: sommige gemeenten kennen inmiddels beperkingen, en de eisen aan toestellen zijn de laatste jaren verscherpt. Ga er niet van uit dat wat nu mag over tien jaar nog mag.

Ventilatie. Een oud kanaal wordt in veel woningen gebruikt om lucht af te voeren, bijvoorbeeld voor een geiser die er niet meer is, of als natuurlijke afvoer van een keuken of badkamer. Voordat het volledig wordt dichtgezet, moet duidelijk zijn dat die functie niet meer nodig is.

Het kanaal binnen. Wordt alleen het deel boven het dak weggehaald, dan blijft het kanaal in de woning bestaan. Dat moet dan geventileerd worden, want een volledig afgesloten kanaal houdt vocht vast.

Wat kost het?

Als grove marktindicatie: het herstellen van een schoorsteen — opnieuw voegen, losse stenen vervangen, nieuwe afdekplaat en nieuw loodwerk — kost 800 tot 3.500 euro, afhankelijk van de omvang en de bereikbaarheid. Alleen het loodwerk vernieuwen ligt vaak tussen 400 en 1.200 euro. Volledig opnieuw opmetselen boven het dak kost 1.500 tot 4.000 euro. Verwijderen boven het dak inclusief dichtmaken van het dakvlak ligt in dezelfde orde. Vegen kost doorgaans 60 tot 120 euro per kanaal. Dit zijn oriëntatiebedragen en geen prijsopgave.

Wat de prijs bepaalt:

  • Bereikbaarheid. Een schoorsteen op de nok van een vrijstaande woning vraagt een steiger of hoogwerker; dat is bij een kleine klus een grote post.
  • Omvang van het herstel. Voegen is anders dan opnieuw opmetselen.
  • Loodwerk. Het aantal slabben en de complexiteit van de aansluiting, bijvoorbeeld bij een schoorsteen in een kilgoot.
  • Kanaalvoering. Bij een gebruikt kanaal is dat een aparte post, afhankelijk van hoogte en diameter.
  • Asbest. Oude kanalen en doorvoeren in woningen van voor 1994 kunnen asbesthoudend zijn; dan geldt een aparte procedure.
  • Vergunning. Bij een monument of beschermd gezicht.

Waar let je op in de offerte?

  • Is het loodwerk meegenomen? Dit is de meest voorkomende oorzaak van lekkage en het wordt bij een metselklus regelmatig overgeslagen.
  • Komt er een afdekplaat met overstek en druiprand? Een platte afdekking zonder overstek laat water langs het metselwerk lopen.
  • Welke mortelsoort bij het voegen? Passend bij de steen; bij een schoorsteen die opwarmt en afkoelt is dat extra relevant.
  • Wordt het kanaal geïnspecteerd? Bij gebruik met een kachel of ketel, en bij twijfel over scheuren.
  • Bij verwijderen: hoe wordt het dakvlak dichtgemaakt? Met pannen, folie en panlatten die aansluiten op het bestaande werk.
  • Blijft een ongebruikt kanaal geventileerd? Boven en onder, zodat het droog blijft.
  • Zit de steiger of hoogwerker erbij? En kun je ander werk combineren zolang die staat?
  • Is asbest uitgesloten? Bij oudere woningen en bij het verwijderen van kanalen.

Veelgemaakte fouten

  • Alleen het metselwerk herstellen en het loodwerk laten zitten. Het lek zit in negen van de tien gevallen in het lood.
  • Een ongebruikt kanaal volledig dichtzetten. Zonder ventilatie blijft vocht in het kanaal en slaat door naar het metselwerk binnen; de vochtplek verschijnt dan jaren later.
  • Een afdekplaat zonder overstek. Water loopt dan langs de zijkant het metselwerk in in plaats van eraf te druppelen.
  • Niet vegen bij gebruik van vaste brandstof. Roet en creosoot in het kanaal zijn brandbaar; een schoorsteenbrand is een reëel risico.
  • Een moderne kachel op een oud, ongevoerd kanaal. Moderne toestellen hebben andere rookgastemperaturen en vragen doorgaans een voering; dit is ook een veiligheidskwestie.
  • De schoorsteen weghalen zonder de ventilatiefunctie te checken. Oude kanalen worden soms nog gebruikt voor luchtafvoer.
  • Bij een monument of beschermd gezicht zonder vergunning slopen. Het silhouet van de gevel is daar juist wat beschermd wordt.

Over dit artikel. Dit is uitleg van onze redactie over het werk zelf, niet over een specifieke aannemer. Genoemde bedragen en doorlooptijden zijn een grove marktindicatie ter oriëntatie — geen offerte en geen door ons geverifieerd gegeven. Wat een klus bij jou kost, volgt pas uit een opname op locatie. Regelgeving, subsidies en prijzen veranderen; controleer actuele voorwaarden bij de betreffende instantie. Hoe wij wél gegevens over aannemers vastleggen, staat in de methodologie.

Veelgestelde vragen

Mijn dak lekt bij de schoorsteen. Wat is de oorzaak?

In de meeste gevallen het loodwerk. De loodslabben waarmee de schoorsteen op het dakvlak aansluit, worden bros doordat lood bij elke temperatuurwisseling beweegt, en scheuren uiteindelijk op de vouw. Andere veelvoorkomende oorzaken zijn een gescheurde of ontbrekende afdekplaat bovenop, waardoor water rechtstreeks in het metselwerk loopt, en uitgezand voegwerk in de schoorsteen zelf. Kijk niet recht boven de vochtplek binnen: water loopt over de spanten en de folie een eind naar beneden voordat het naar binnen valt. Laat het loodwerk daarom altijd meenemen bij herstel, ook als de klus als metselwerk begon.

Kan ik mijn ongebruikte schoorsteen laten weghalen?

Vaak wel, en het neemt een onderhoudspost en een lekkagerisico weg. Weeg vier dingen af. Het uiterlijk: bij een rijtjeswoning waar alle panden een schoorsteen hebben, valt het weghalen op, en bij een monument of in een beschermd gezicht is er meestal een vergunning nodig of is het niet toegestaan. Toekomstig gebruik: een kanaal terugbouwen is duur, dus twijfel je over een kachel, dan is behouden verstandiger. De ventilatiefunctie: oude kanalen worden soms nog gebruikt voor luchtafvoer. En het kanaal binnen: dat blijft bestaan en moet geventileerd blijven.

Waarom krijg ik vochtplekken bij een dichtgezette schoorsteen?

Omdat het kanaal geen kans meer heeft om te drogen. Zolang er een kachel op stond, warmde het kanaal van binnenuit op en verdampte het vocht. Wordt de kachel weggehaald en het kanaal boven en onder volledig afgesloten, dan blijft vocht in het kanaal staan en trekt het door naar het metselwerk in de woning. Vaak verschijnen de vochtplekken pas jaren later. De oplossing is ventilatie: een kap of rooster aan de bovenzijde die regen buiten houdt maar lucht doorlaat, en een rooster aan de onderzijde in de woning. Zo blijft er een lichte luchtstroom die het kanaal droog houdt.

Hoe vaak moet ik mijn schoorsteen laten vegen?

Bij gebruik van vaste brandstof zoals hout of pellets is jaarlijks vegen de gangbare norm, en bij intensief gebruik twee keer per jaar. De reden is veiligheid: roetaanslag en creosoot in het kanaal zijn brandbaar, en een schoorsteenbrand kan aanzienlijke schade geven. Veel opstalverzekeringen vragen bij een schoorsteenbrand naar bewijs van periodiek onderhoud, dus bewaar de veegbewijzen. Laat bij het vegen ook het kanaal inspecteren op scheuren en op de staat van de voering. Bij een gasketel met een moderne rookgasafvoer is vegen niet nodig, maar hoort het kanaal wel bij het onderhoud te worden nagekeken.

Heb ik een kanaalvoering nodig voor een houtkachel?

In veel gevallen wel. Oude gemetselde kanalen zijn gemaakt voor open haarden met hoge rookgastemperaturen en een grote diameter. Een moderne kachel heeft een andere rookgastemperatuur en een kleinere afvoerdiameter, en in een te ruim, koud kanaal koelen de rookgassen te snel af. Dat geeft slechte trek, condensatie en creosootvorming, wat het brandrisico verhoogt. Een flexibele of starre voering met de juiste diameter lost dat op. Laat het kanaal vóór installatie inspecteren op scheuren en op de aansluiting, en laat de installateur onderbouwen welke diameter bij het toestel hoort.

Waarom is een afdekplaat met overstek belangrijk?

Omdat water dat op de schoorsteen valt ergens naartoe moet. Een afdekplaat die precies op het metselwerk eindigt, laat water langs de zijkant naar beneden lopen, rechtstreeks over de stenen en de voegen. Een plaat met een overstek en een druiprand aan de onderzijde laat het water eraf druppelen, los van het metselwerk. Dat kleine detail is een van de effectiefste manieren om verwering van een schoorsteen te vertragen. Vraag daarom expliciet naar de uitvoering van de afdekking, en let bij een bestaande schoorsteen op scheuren in de plaat; dat is een goedkope reparatie met veel effect.